کارت امتیازی متوازن (BSC) چیست؟ (نمونه‌ + دانلود فرمت)

کارت امتیازی متوازن (BSC) چیست؟ (نمونه‌ + دانلود فرمت)

کارت امتیازی متوازن

Balanced Scorecard Measures -BSC

ایده کارت امتیازی متوازن در ابتداء به عنوان یک ابزار ارزیابی عملکرد استراتژیک برای سنجش فعالیت‌ واحدهای سازمانی مطرح شد. دو نفر از دانشگاه هاروارد به اسم رابرت کاپلان و دیوید نورتون در سال ۱۹۹۰ آن را معرفی کردند. در آن سالها، آنها خودشان هم نمی‌دانستند که چه ابزار مهمی را برای پیاده‌سازی استراتژی ابداع کرده‌اند، بعدها، آن را به عنوان ابزاری برای «پیاده‌سازی استراتژی» معرفی کردند. تلاش خستگی‌ناپذیر و هوشمندانه این دو نفر در معرفی این الگو، آنچنان ثمربخش بود که به یک مُد مدیریتی در دنیا مطرح شد و حالا تقریباً اکثر هلدینگهای بزرگ کشورمان و به دنبال آنان سایر شرکتها و کسب و کارها، به کارت امتیازی به عنوان یک فرآیند اصلی در واحد «برنامه‌ریزی و توسعه»‌ نگاه می‌کنند. با نگاه به این ابزار، با چنداصل خوب و مهم مانند همه‌جانبه‌نگری در شاخص‌ها (در چهار منظر)، روابط علی بین اهداف (در نقشه استراتژی)، همسویی استراتژی‌ها و ارتباط اقدامات با اهداف آشنا خواهید.

تجربه سالها استفاده از این ابزار در کشورمان، ضعفهای آن را هم آشکار کرده که در انتهای مقاله آنها را بررسی خواهیم کرد. آگاهی از این ابزار به شما کمک می‌کند که یک دید کاربردی از آن داشته باشید و انتخاب کنید که آیا از این ابزار استفاده کنید یا خیر. همچنین در انتهای مقاله یک فایل اکسل برای دانلود گذاشته شده که می‌توانید طبق دستورالعمل گفته شده آن را برای شرکت یا کسب و کار خودتان بکار بگیرید.  

 

نمونه فایل اکسل کارت امتیازی متوازن

 

تعریف 

از کارت امتیازی متوازن برای اجرا و ارزیابی استراتژی‌ها استفاده می‌شود. کاپلان و نورتن می‌گویند که ارزیابی عملکرد سازمانها تنها بر اساس شاخص‌های گذشته مالی کار سنجیده‌ای نیست چرا که همین شاخص‌ها، سالی یک بار و در مجمع و بر اساس صورتهای مالی انجام می‌شود. دو اشکال عمده دارد: یکی اینکه تنها بر شاخص‌های مالی تاکید می‌شود و سایر مولفه‌های کسب و کار مانند یادگیری، فرآیندها و مشتری فراموش می‌شود، دو اینکه گذشته‌نگر هستند یعنی رویدادهای یک‌سال قبل مرور شده و بر اساس آن برای حال یا آینده تصمیم‌گیری می‌شود.

ویژگی برجسته کارت امتیازی متوازن این است که شاخص‌های سنتی سنجش عملکردهای مالی را با سایر شاخص‌های شرکت پیوند می‌دهد و آنها را در قالب چهار منظر بررسی می‌کند. در نتیجه این شاخص‌ها آنقدر جامعیت خواهند داشت که بتوانند برای راهبری شرکت‌های عصر حاضر یعنی عصر اطلاعات که با موضوعات پیچیده مشتری، تأمین‌کنندگان، کارکنان، فرایندها، تکنولوژی‌ها و نوآوری‌ها مناسب بوده و به سودآوری هر چه بیشتر کمک کنند.

 

منظرهای چهارگانه

در کارت امتیازی متوازن، شرکت به مثابه یک درخت تلقی می‌شود که برای پایدار بودن و رسیدن به میوه‌دهی، باید از تمام جنبه‌های وجودی آن مراقبت شود. شما به عنوان یک مدیر یا کارآفرین برای رسیدن به ثمردهی شرکت که همانا سود است، در فعالیتهای مدیریتی خود این چهار منظر را مدنظر داشته باشید:  

  • منظر مالی
  • منظر مشتری
  • منظر فرآیند داخلی
  • منظر رشد و یادگیری

 

کارت امتیازی متوازن

  1. منظر رشد و یادگیری. این منظر به عنوان ریشه سازمان محسوب می‌شود. توانایی بهبود، نوآوری و یادگیری با میزان توجه آن به سرمایه‌های فکری سه گانه (انسانی، ارتباطی و ساختاری) ارتباط دارد. زمانی می‌‏توان انتظار رشد و نوآوری داشت که تخصص و مهارت لازم ایجاد شود. در منظر رشد و یادگیری، هدف فراهم آوردن زیرساخت‏‌های مناسب و عناصر توانمندسازی است که به عنوان منابع ارزشمند برای تحقق اهداف‏ در مناظر دیگر عمل کنند. در اینجا تفکر بر این ست که منابع مشهود مانند سرمایه‌های فیزیکی و منابع نامشهود مانند سرمایه‌های فکری سازمان برای آینده ایجاد شود.
  2. منظر فرایندهای داخلی کسب و کار. فرایندهای داخلی، سازوکارهایی هستند که منابع ورودی را به محصول (کالا یا خدمت) تبدیل می‌کنند. یک فرایند مجموعه‌ای از فعالیتهای است که به ترتیب انجام می‌شوند و خروجی مشخص دارند. این فرآیندها هستند که کار اصلی تولید ارزش برای مشتریان را انجام می‌دهند. توانمندی یک سازمان یا کسب و کار به میزان توانمندی فرآیندهایش است. هر فرآیند بر اساس مجموعه‌ای از شاخص‌های منحصربفرد خودش مانند کارایی، راندمان، توفقات، مصر ویژه انرژی سنجیده می‌شود. اگر فرآیندها را به عنوان سازه اصلی و شاکله سازمان (مانند ساقه یا تنه درخت)، آنگاه طبیعی است که هر سازمان مجموعه‏‌ای منحصربه‌فرد از فرایندهای داخلی خاص خود را داشته باشد.
  3. منظر مشتری. در منظر مشتری، به شاخص‌هایی از قبیل رضایت، وفاداری، تکرار خرید، مشتریان جدیدتوجه می‌شود. منظر مشتری همانند شاخ و برگ درخت است که محلی برای میوه‌دهی محسوب می‌شود و توجه به این نکته به باعث می‌شوند که میزان ارزش‌آفرینی یا رفع نیاز مشتریان مدنظر قرار گیرد. در این منظر، بخش‌هایی از بازار و مشتری که قرار است در آن رقابت کنیم را شناسایی کرده و شاخص‌های عملکردی مبتنی بر نتایج مشتری تعیین می‌شوند. نگاه به سازمان از منظر مشتری، باعث می‌شود که در تعیین مزیت رقابتی به صورت کارآمدتری عمل کرده و ارزشمندی محصول از نظر مشتری برجسته‌تر شود.
  4. منظر مالی. بدیهی است که هر شرکت یا کسب و کار برای نتایج مالی از قبیل سود، حاشیه سود، درآمد و جریان‌های درآمدی ایجاد می‌شود. عملکرد مالی به عنوان میوه درخت شرکت شناخته می‌شود. دستاوردهایی که در نهایت از آن انتظار می‌رود و برای مالکان یا سهامداران اهمیت زیادی دارد. نکته مهم اینجاست که نتایج مالی خودشان یک معلول (و نه علت) هستند که نتیجه کار کردن روی سایر مناظر مانند رشد و یادگیری، فرآیندها و مشتری حاصل می‌شوند. به تعبیر ساده‌تر، وقتی یک شرکت بتواند در سه منظر دیگر خوب عمل کند، می‌تواند انتظار داشته باشد که در نتایج مالی به سودآوری مناسبی هم برسد. در نمودار زیر روابط این چهار منظر آمده است. 

 

تکامل کارت امتیازی متوازن 

کاپلان و نورتون در سال ۱۹۹۳، کارت امتیازی متوازن را نه تنها به عنوان یک نظام ارزیابی بلکه به عنوان یک سیستم مدیریتی معرفی کرده و  چشم‌انداز و استراتژی‌های سازمان را محور همه چیز قرار می‌دهند. اساس تفکر مبتنی بر کارت امتیازی متوازن این است که چشم‌انداز و استراتژی مبنایی برای تعیین شاخص‌ها، اهداف و اقدامات سازمان است.

آنها در سال ۱۹۹۶ شکل توسعه‌یافته‌تری از کارت امتیازی متوازن را به عنوان یک نظام مدیریت استراتژیک ارائه کردند که رویکردهای مدیریتی جدید را معرفی نمود. بکارگیری این رویکردها بصورت جداگانه و در ترکیب با هم، به برقراری ارتباط بین اهداف استراتژیک و اهداف عملیاتی کمک می کنند. علاوه بر تمرکز بر چشم‌انداز و استراتژی‌ها (که در کارت امتیازی متوازن تکامل یافته اتفاق افتاده)، رابطه علت و معلولی بین سنجه‌ها نیز مورد توجه قرار گرفت. 

کارت امتیازی متوازن

یک ابزار موفق جهانی 

کارت امتیازی متوازن، در کنار ماتریس SWOT، یکی از پراستفاده‌ترین ابزارهای مدیریت استراتژیک است که از جذابیت پایداری برخوردارد است. در طول 20 سال گذشته نرخ پذیرش و بکارگیری آن همواره رو به افزایش بوده است. امروزه بیش از 70٪ شرکتها از کارت امتیازی متوازن حداقل برای مدیریت اهداف استراتژیک خود استفاده می‌کنند. این عدد برای ابزاری که عمر آن کمتر از 30 سال است، چشمگیر است. البته این مقدار در غرب آسیا  نیز روندی صعودی در پیش دارد. در یک مطالعه‌ی جهانی که توسط بین اند کمپانی انجام شد، روش کارت امتیازی متوازن به عنوان پنجمین ابزار مدیریتی پرکاربرد در دنیا معرفی شد. این روش همچنین توسط ویراستارهای مجله‌ی هاروارد بیزنس ری‌ویو به عنوان یکی از تأثیرگذارترین ایده‌های کسب‌و‌کار در ۷۵ سال گذشته انتخاب شد.

 

تشکیل کارت امتیازی متوازن

برای تدوین و ترسیم کارت امتیازی متوازن، می‌توانید از الگوی پایه‌ای عمومی آن شروع کرده و یا با همراهی مشاور یا مربی خودتان، یک نمونه اختصاصی را از ابتدا ساخته و آن را متناسب با نیاز خود تنظیم کنید. بوطر معمول از الگوی پایه‌ای استفاده می‌شود. برای این کار این مراحل را طی کنید:

1-اهداف استراتژیک را مشخص کنید. اولین قدم برای ایجاد کارت امتیازی متوازن، شناسایی اهداف استراتژیک برای چشم‌انداز در چهار منظر یادگیری و رشد، فرایندهای داخلی، مشتری و مالی.  به طور معمول، در هر منظر دو تا ده هدف استراتژیک قابل تعیین است. نمونه‌هایی که می‌تواند به شما کمک کند، شامل موارد زیر است:

  • بهبود دانش و مهارت
  • بهبود اثربخشی فرآیندها 
  • بهبود وفاداری مشتری 
  • افزایش درآمدها

کارت امتیازی متوازن - فرمت نقشه استراتژی

به یاد داشته باشید که اهداف را مشخص کنید اما دامنه آن را وسیع نگه‌دارید چرا که بعداً اقدامات دقیق‌تری برای پیاده‌سازی هر هدف تعریف خواهد شد. 

 

2-نقشه استراتژی را رسم کنید. در این مرحله نیاز است که نقشه استراتژی‌ها رسم شود. نقشه استراتژی نموداری است که روابط بین اهداف استراتژیک را با هم نشان می‌دهد. این نقشه، ابزار مفیدی برای تعیین روابط علی و معلولی بین اهداف استراتژیک و نشان دادن نقش هر واحد، تیم یا فرد در اهداف شرکت است. یک روش آسان برای نشان دادن این روابط، استفاده از فلش‌های جهت‌دار و تعیین مسیر استراتژیک و روابط اهداف با هم است. در ادامه یک نمونه نقشه استراتژی متداول که به صورت واقعی در شرکتها بکار گرفته می‌شود، ارائه شده است. 

 

کارت امتیازی متوازن - نمونه نقشه استراتژی

 

3-اقدامات را بیان کنید. آخرین مرحله، تشریح سنجه‌هایی است که برای اندازه‌گیری میزان دستیابی به موفقیت در هر هدف استراتژیک است. برای مثال، اگر یک هدف استراتژیک با عنوان «نوآوری» داشته باشیم، می‌توان از سنجه‌هایی مانند تعداد محصولات جدید تجاری شده استفاده کنید.

 

کارت امتیازی متوازن

 

 نکته مهمی که در اینجا وجود دارد، تهیه فهرست سنجه‌ها برای هر هدف استراتژیک و سپس تعیین وضعیت موجود و مقدار هدف آینده برای آن است. بنابراین، اگر سنجه‌ای به اسم تعداد محصولات جدید تجاری شده را اندازه می‌گیریم، مقدار فعلی را به همراه مقدار هدف آن در کارت امتیازی یادداشت می‌کنیم. برای هدف‌گذاری بهتر می‌توانید از تکنیک هدف‌گذاری اسمارت استفاده کنید. در انتها نیز برای هر سنجه یک یا چند اقدام را تعریف می‌کنیم که قرار است در رسیدن به مقدار آینده کمک کند.  با نگاه کلی هر کدام از کارتهای امتیازی به سرعت می‌توانید از مجموعه اهداف، سنجه‌ها و اقدامات مورد نیاز کسب و کار آگاه شوید.

 

مزایای کارت امتیازی متوازن

یکی از مهمترین مزایای استفاده از کارت امتیازی متوازن، همانطور که از نام آن مشخص است، ایجاد درک متوازن از عملکرد سازمان است. اما این تنها مزیت آن نیست. در صورتی که از کارت امتیازی متوازن استفاده کنید به نتایج زیر دست خواهید یافت:

  • برنامه‌ریزی استراتژیک بهتر.  کارت امتیازی متوازن به رهبران کسب و کار کمک می کند تا مهمترین اولویتهای هر کدام از ارکان سازمان خود را تعیین کرده و استراتژیها را برای عملکرد بهینه با هم متوازن کنند.  خصوصاً کارت امتیازی متوازن برای سازمانهای بزرگی که ممکن است به دلیل پیچیدگی عملیات خود از برخی مناظر غافل شوند، بسیار سودمند است. رهبران سازمان با در نظر گرفتن چهار منظر  استراتژیهای شفافی را ایجاد کنند که در سازمان هماهنگ باشد.
  • همسویی بهتر بین پروژه‌ها. وقتی که برنامه‌ریزی استراتژیک بهتر شود، در نتیجه پروژه‌ها و ابتکارات در کل سازمان بهبود می‌یابد. وقتی اولویتهای استراتژیک در هر سطح تعریف می‌شود، واحدهای سازمانی و تیم‌ها، خیال‌شان از اینکه پروژه‌هایشان با استراتژی‌های اصلی کسب و کار منطبق است، آسوده می‌شود. مثلاً وقتی کارکنان از اهداف سازمانی سطوح بالاتر آگاه می‌شوند، می‌توانند اهداف شخصی و تیمی را به طور موثرتری تعیین کنند و پروژه‌هایی را که با استراتژی کسب و کار همسو هستند، برنامه‌ریزی و اولویت‌بندی کنند.
  • اندازه‌گیری موثرتر عملکرد. کارت امتیازی متوازن ابزاری قدرتمند برای اندازه‌گیری عملکرد و بهبود نتایج عملکردی است و چارچوبی را برای سنجش عملکرد ایجاد می‌کند و به سازمان کمک می‌کند تا عملکرد را به طور واضح‌تری بیان کرده و آن را ارزیابی کند. بکارگیری اهداف استراتژیک و شاخص‌های واضح‌، موجب می‌شود که اقدامات مورد نیاز در سطوح پایین‌تر راحت‌تر و همسوتر تعریف شوند.

 

نقد کارت امتیازی متوازن

اگرچه ایده کارت امتیازی متوازن، اصول و رویکردهای جدیدی را ارائه می‌دهد و از اقبال عمومی خوبی برخوردار است، اما بکارگیری آن در عمل نشان داد که برخی محدودیتها در آن وجود دارد که عمده آن عبارتند از: 

  • نگاه به چشم‌انداز از چهار منظر، کمی محدود کننده خلاقیت است، لذا برخی شرکتها به چهار منظر برنتابیدند و ناگزیر مناظر جدیدی مانند مسئولیتهای اجتماعی را بر آن افزودند. 
  • اگر از منظر صاحبنظران به استراتژی نگاه کنیم، هدف استراتژیک بعد از چشم‌انداز تعریف می‌شود و پس از آن استراتژی. کارت امتیازی سلسله مراتب چشم‌انداز-اهداف استراتژیک-استراتژی-هدف عملیاتی را در هم می‌آمیزد و در این میان «استراتژی» گم می‌شود! بناچار آن را در وسط الگو و با چشم‌انداز یکی می‌بیند. اکثر استراتژیستها در برخورد با این مدل و اینکه استراتژی کجای داستان کارت امتیازی است، سردرگم می‌شوند. 
  • علیرغم تاکید مبدعان این روش بر ابزاری برای اجرای استراتژی، رویکرد کلی همان رویکرد ارزیابی است و در مقایسه با سایر الگوهای اجرا ناتوانی‌های زیادی داشته و باعث می‌شود سازمان حالت انفعالی در اجرا داشته باشد تا حالت فعالانه. 

با توجه به محدودیتهای این مدل، رویکردهای چابک‌تر و جدیدتری مانند الگوی اهداف و نتایج کلیدی (مدل اهداف و نتایج کلیدی OKRs و همچنین منشور عملکرد)  پدید آمده است که مطالعه آن نیز به انتخاب الگوی مناسب کمک می‌کند. 

 

فایل دانلودی

در پایین پست یک فایل اکسل آماده گذاشته‌ایم که می‌توانید با دانلود آن کارت امتیازی را تشکیل دهید. برای آسان‌تر شدن این کار، در داخل فایل اکسل، نمونه‌هایی هم برای مثال آورده شده است. 

 

 

منابع 

https://hbr.org/1992/01/the-balanced-scorecard-measures-that-drive-performance-2

https://bscdesigner.com/balanced-scorecard-fact-sheet.htm

 

دانلود فرمت اکسل کارت امتیازی متوازن

فایل قابل ویرایش کارت امتیازی متوازن را به صورت اکسل دریافت کرده و با استفاده از نمونه‌هایی که در داخل آن وجود دارد، یک کارت امتیازی را تشکیل دهید.

در صورت ثبت نام در سایت می توانید بدون نیاز به پر کردن فرم ها فایل های مورد نظر خود را دانلود کنید برای ثبت نام می توانید از این قسمت اقدم کنید. چنانچه عضو سایت هستید از اینجا وارد شوید(پس از ورود به صورت خودکار به همین قسمت بر می گردید.)

ادمین سایت

این مقاله در تاریخ 1399/10/24 توسط دکتر عباس خدادادی در سایت سایت تخصصی هوشمندی استراتژیک منتشر شده و در تاریخ 1399/12/14 بروزرسانی گردید.
لینک منبع: منبع مقاله در سایت

دیدن این مطالب نیز می‌تواند به شما کمک کند:

مدل OKRs چیست و چگونه انجام می‌شود؟ 609 بازدید

مدل OKRs چیست و چگونه انجام می‌شود؟

اندی گروو، مدیر آی.بی.ام و مبدع اهداف و نتایج کلیدی است که موفقیت این روش در میدان عمل اثبات شده است. این الگو، ابزاری برای تعیین اهداف است که توسط برخی شرکتهای بزرگ و موفق دنیا از قبیل گوگل، آی.بی.ام، دیسنی، توئیتر، لینکدین، بی.‌ام.‌و و دراب‌باکس مورد استفاده قرار می گیرد.

دیدگاه کاربران ...

دیدگاه خود را بیان کنید

  • با سلام و خسته نباشید. مطالب خیلی عالی و کابردی است .بنظرم در عصر حاضر شرکتها و سازمانها افق خودشان را فراتر از از چهار منظر باید ببیند. والا از قافله این هیاهو و عصر امروزی عقب می مانند. شاید هم بعضی ها هم استفاده می کنند. در مجموعه ایده خوب و عالی بود. استفاده کردیم استاد گرانقدر

    • سلام. برخی شرکتها مانند هلدینگ خلیج فارس همین کار را کرده‌اند.

      • 1399/11/04
  • سلام ارادت ممنون از فایل اکسل. قبلا کارت امتیازی متوازن در مورد شرکت والت دیزنی خوانده بودم ولی به این شفافیت درکش نکرده بودم.

    • سلام. خواهش می‌کنم.

      • 1399/11/04
  • مطلب بسیار خوبی بود ممنون.

    • سلام. سپاسگزارم و بسیار خرسندم که مفید بود.

      • 1400/02/15